انواع بیمه در ایران: نقشه کامل رشته‌ها و محصولات

برای ساختن هر پلتفرم فروش بیمه، اولین کار روشن‌کردن این است که «بیمه» در ایران دقیقاً به چند دسته تقسیم می‌شود. پاسخ بسته به اینکه از نهاد ناظر بپرسید یا از واحد فروش یک شرکت بیمه، متفاوت است. هر دو طبقه‌بندی درست‌اند و هر دو باید در دیتابیس محصول نگه داشته شوند: یکی برای گزارش‌گیری، مجوز و کارمزد، دیگری برای تجربه کاربر.

---

۱. طبقه‌بندی رسمی بیمه مرکزی — ۱۶ رشته

این طبقه‌بندی مبنای پروانه فعالیت شرکت‌ها، آمار رسمی صنعت و آیین‌نامه‌های نرخ و شرایط است. گزارش تحلیلی عملکرد بازار بیمه هم دقیقاً روی همین رشته‌ها گزارش می‌دهد.

پنج رشته اول روی هم ۸۷٫۶٪ حق بیمه بازار را می‌سازند. یازده رشته باقی‌مانده در مجموع ۱۲٫۴٪ سهم دارند — نکته‌ای که مستقیماً روی اولویت‌بندی محصول در پلتفرم اثر می‌گذارد.

تقسیم‌بندی بالادستی: زندگی و غیرزندگی

بیمه مرکزی در سطح بالاتر، صنعت را به بیمه‌های زندگی و بیمه‌های غیرزندگی تقسیم می‌کند. این تفکیک صرفاً آماری نیست؛ نوع پروانه فعالیت شرکت‌ها هم بر همین اساس است و شرکت‌هایی مثل زندگی خاورمیانه، زندگی باران و زندگی کاریزما فقط مجوز رشته زندگی دارند.

---

۲. طبقه‌بندی تجاری — همان چیزی که در سایت شرکت‌ها می‌بینید

شرکت‌های بیمه محصولاتشان را در ۷ تا ۹ گروه دسته‌بندی می‌کنند. برای نمونه بیمه ایران: اتومبیل، اشخاص، آتش‌سوزی، مسئولیت، مهندسی، «کشتی، هواپیما و حمل کالا»، انرژی، اتکایی.

نگاشت این گروه‌ها به رشته‌های رسمی یک‌به‌یک نیست: گروه «اشخاص» شامل سه رشته رسمی (درمان، حوادث، زندگی) است و گروه «اتومبیل» شامل سه رشته (شخص ثالث و مازاد، بدنه، حوادث راننده).

---

۳. فهرست تفصیلی محصولات

آنچه در ادامه می‌آید، سطح بیمه‌نامه است — یعنی همان چیزی که در نهایت باید در کاتالوگ پلتفرم به عنوان یک آیتم قابل خرید یا قابل درخواست تعریف شود.

گروه ۱ — اتومبیل

گروه ۲ — اشخاص (درمان، حوادث، زندگی)

گروه ۳ — آتش‌سوزی و اموال

گروه ۴ — مسئولیت

بیشترین تنوع محصول در این گروه است و تقریباً هیچ‌کدام جز دو سه مورد، آنلاین فروخته نمی‌شوند:

مسئولیت کارفرما در قبال کارکنان (ساختمانی / صنعتی / خدماتی) · مسئولیت مدنی در قبال اشخاص ثالث · مسئولیت حرفه‌ای پزشکان و پیراپزشکان · مسئولیت حرفه‌ای دامپزشکان · مسئولیت حرفه‌ای مهندسان ناظر، طراح و محاسب · مسئولیت حرفه‌ای وکلای دادگستری · مسئولیت حرفه‌ای سردفتران و دفتریاران · مسئولیت مدیران و سرپرستان (D&O) · مسئولیت سازندگان ابنیه در قبال اشخاص ثالث · مسئولیت مدنی مدیران ساختمان · مسئولیت دارندگان آسانسور · مسئولیت تولیدکنندگان کالا · مسئولیت متصدیان حمل و نقل داخلی و بین‌المللی (CMR) · مسئولیت مدیران اماکن ورزشی · مسئولیت شکارچیان · مسئولیت هتل‌داران، رستوران‌داران، مهدکودک و آموزشگاه · مسئولیت دارندگان سگ خانگی · مسئولیت آتش‌سوزی در قبال همسایگان · مسئولیت پیمانکاران و شهرداری‌ها · بیمه هزینه‌های حقوقی

گروه ۵ — مهندسی

گروه ۶ — باربری

باربری وارداتی · باربری صادراتی · باربری داخلی · باربری ترانزیت · بیمه‌نامه عبارتی یا شناور (Open Cover)

گروه ۷ — کشتی و شناورها

بدنه و ماشین‌آلات شناور (H&M) · مسئولیت مالکان شناور (P&I) · شناورهای صیادی و تفریحی · بیمه دوران ساخت شناور

گروه ۸ — هواپیما

بدنه هواپیما · مسئولیت در قبال مسافر، بار و اشخاص ثالث · حوادث خدمه پروازی · مسئولیت فرودگاه‌ها

گروه ۹ — نفت، گاز و انرژی

تمام‌خطر اموال و مسئولیت صنایع نفت، گاز و پتروشیمی · سکوهای دریایی و عملیات فراساحل · انرژی‌های تجدیدپذیر

گروه ۱۰ — اعتبار و تضمین

اعتبار داخلی (فروش اقساطی) · اعتبار صادراتی (عمدتاً از مسیر صندوق ضمانت صادرات ایران) · ضمانت‌نامه‌های قراردادی

گروه ۱۱ — کشاورزی و دام

محصولات زراعی و باغی · دام سبک و سنگین · طیور · آبزیان · زنبور عسل · گلخانه · اسب

نکته کانالی مهم: بخش عمده بیمه محصولات کشاورزی از مسیر صندوق بیمه کشاورزی (وابسته به بانک کشاورزی) و با یارانه دولتی انجام می‌شود، نه شرکت‌های بیمه بازرگانی. این یعنی برای پلتفرم، کشاورزی یک کانال جداگانه است نه یک محصول معمولی.

گروه ۱۲ — نوظهور و خاص

بیمه سایبری · بیمه آثار هنری · بیمه لغو رویداد · گارانتی توسعه‌یافته لوازم خانگی · بیمه اعتباری وام · بیمه محصولات دیجیتال

گروه ۱۳ — اتکایی

معامله بین شرکت‌های بیمه است و به مصرف‌کننده نهایی فروخته نمی‌شود، اما برای ظرفیت‌سنجی ریسک‌های بزرگ (نفت، هواپیما، پروژه‌های عمرانی) تعیین‌کننده است.

---

۴. بیمه‌های اجتماعی و درمان پایه — خارج از دامنه فروش

اینها بیمه بازرگانی نیستند و در پلتفرم فروخته نمی‌شوند، ولی چون درمان تکمیلی مکمل آنهاست، باید در مدل داده کاربر نگه داشته شوند (کاربر باید بگوید بیمه پایه‌اش چیست):

• سازمان تأمین اجتماعی
• سازمان بیمه سلامت ایران
• سازمان خدمات درمانی نیروهای مسلح
• صندوق بازنشستگی کشوری
• صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر
• صندوق تأمین خسارت‌های بدنی — پرداخت خسارت جانی حوادث وسایل نقلیه فاقد بیمه

---

پرسش‌های باز

• فهرست رسمی و کدگذاری‌شده رشته‌ها در سنهاب دقیقاً چند قلم است و کد هر رشته چیست؟ (برای نگاشت دیتابیس محصول لازم است)
• آیین‌نامه شماره ۸۱ و مکمل‌های آن، برای کدام رشته‌ها نرخ را آزاد و برای کدام‌ها تعرفه‌ای کرده‌اند؟
• «سایر» در آمار رسمی دقیقاً چه محصولاتی را در بر می‌گیرد؟

---

منابع

• بیمه مرکزی ج.ا.ا — راهنمای بیمه‌گذاران
• شادا — گزارش تحلیلی آمار عملکرد بازار بیمه در ۸ ماهه اول ۱۴۰۳
• بیمه ایران — رشته‌های بیمه‌ای
• بیمه سامان — انواع بیمه‌ها
• بیمه دانا — محصولات بیمه‌ای
• مؤسسه کیان ایرانیان — آیین‌نامه ۸۱ تعیین حق بیمه رشته‌ها