هستههای بیمهای ایران: هسته بیمهگری و سنهاب
در صنعت بیمه ایران واژه «هسته» به دو چیز کاملاً متفاوت گفته میشود؛ سامانه بیمهگری هر شرکت که محصولات در آن تعریف و بیمهنامه صادر میشود، و سنهاب که سامانه ملی بیمه مرکزی برای ثبت و نظارت بر تمام بیمهنامههاست.
وقتی در صنعت بیمه ایران از «هسته» صحبت میشود، بسته به اینکه طرف مقابل از سمت فناوری یک شرکت بیمه حرف بزند یا از سمت نهاد ناظر، منظور میتواند دو چیز کاملاً متفاوت باشد. تفکیک این دو، اولین قدم برای هر طرح یکپارچهسازی یا محصول جدید در این حوزه است:
- هسته بیمهگری (Core Insurance): سامانه داخلی هر شرکت بیمه که محصولات بیمهای در آن تعریف و بیمهنامه در آن صادر میشود.
- سنهاب: سامانه ملی بیمه مرکزی که همه بیمهنامههای صادرشده کشور در آن ثبت و کد یکتا میگیرند.
برخلاف تصور رایج، هسته ملی واحدی وجود ندارد که محصولات بیمهای همه شرکتها در آن تعریف شده باشد. تعریف محصول و صدور، در هسته بیمهگری هر شرکت انجام میشود؛ سنهاب لایه ثبت، یکتاسازی و نظارت است.
۱. هسته بیمهگری (Core Insurance)
هسته بیمهگری مجموعهای از سامانههای نرمافزاری است که کل چرخه عملیات بیمهای یک شرکت را پوشش میدهد: از تعریف محصول و تعرفه تا صدور، وصول حق بیمه، پرداخت خسارت و واگذاری اتکایی. هر شرکت بیمه نسخه خودش را دارد و پیکربندی محصولات، در چارچوب آییننامهها و تعرفههای مصوب بیمه مرکزی، در همین سامانه انجام میشود.
ماژولهای متعارف
| ماژول | کارکرد |
|---|---|
| تعریف محصول و تعرفه | تعریف رشتههای بیمهای، پوششها، نرخ، تخفیفها و اضافهنرخها |
| صدور (Underwriting & Issuance) | استعلام نرخ، پیشنهاد، صدور بیمهنامه و الحاقیه |
| وصول حق بیمه | اقساط، رسید، تسویه و مغایرتگیری |
| خسارت | اعلام حادثه، تشکیل پرونده، ارزیابی و پرداخت خسارت |
| اتکایی | قراردادهای اتکایی نسبی و غیرنسبی، واگذاری و قبولی |
| شبکه فروش | مدیریت نمایندگان و کارگزاران، پورتفوی و کارمزد |
| دفترداری بیمهای | دفتر فنی، ذخایر و گزارشهای مالی بیمهای |
بازیگران اصلی بازار
فناوران اطلاعات خبره (IranEIT) — تأسیس ۱۳۸۲، بازیگر مستقر و عملاً استاندارد بازار. بر اساس اعلام خود شرکت، راهکار جامع بیمهگری را به ۲۴ شرکت بیمه ارائه کرده است. در ادعاهای منتشرشده دو عدد متفاوت دیده میشود: «بیش از ۹۰٪ پورتفوی شرکتهای بیمه خصوصی» و «نزدیک به ۶۰٪ پورتفوی کل صنعت» — این دو عدد باید پیش از استناد راستیآزمایی شوند. تمرکز بالای بازار روی یک تأمینکننده باعث شده اختلال در این سامانه به اختلال سراسری در صدور بیمهنامه تبدیل شود؛ موضوعی که بازتاب رسانهای هم داشته است.
ریتون (Riton) — از نیمه سال ۱۴۰۲ با جدا شدن واحد راهکارهای بیمهگری شرکت داتین و با سهامداری بیمه پاسارگاد و داتین تأسیس شد. بازیگر جدیدتر با موضعگیری روی تحول دیجیتال و تجربه مشتری.
داتین (Datin) — بخش عمده فعالیت بیمهایاش به ریتون منتقل شده، اما همچنان منبع مستندات مفهومی فارسی درباره Core Insurance است.
سایر نامها — همکاران سیستم، رایورز و سامان اندیشان پیشرو در این فضا مطرح میشوند اما سهم و دامنه راهکارشان هنوز راستیآزمایی نشده است.
۲. سنهاب — سامانه ملی بیمه مرکزی
سنهاب مخفف «سامانه نظارت و هدایت الکترونیکی بیمه» است و توسط بیمه مرکزی ایران روی نشانی centinsur.ir اداره میشود. هر بیمهنامه صادرشده باید در این سامانه ثبت شود.
هدف
- نظارت نهاد ناظر بر صنعت و ایجاد یک پایگاه داده ملی و یکپارچه بیمهای
- جلوگیری از صدور بیمهنامه جعلی
کد یکتا
هر بیمهنامه از مسیر سنهاب یک کد یکتا میگیرد. اصالت هر بیمهنامه را میتوان با همین کد راستیآزمایی کرد؛ این مکانیزم اصلی مقابله با جعل است.
کانالهای استعلام عمومی
- پورتال بیمه مرکزی: centinsur.ir ← میز خدمت الکترونیک ← استعلام اصالت بیمهنامه
- پیامک به شماره 30002621 — با فرمت «شماره بیمهنامه + کد ملی» یا «کد یکتا + کد ملی»
- سرویسهای واسط و سایتهای مقایسه بیمه که همین استعلام را بازعرضه میکنند
اتصال سامانهای
شرکتهای بیمه و سرویسدهندهها از طریق وبسرویس به سنهاب متصل میشوند. نکته مهم برای طراحی محصول: این یک API عمومی و باز نیست و دسترسی مستقیم نیازمند مجوز بیمه مرکزی است. در بازار، تعدادی فروشنده واسط سرویس استعلام بیمهنامه ارائه میکنند که لایهای روی همین دسترسی هستند.
۳. جمعبندی تفاوتها
| هسته بیمهگری | سنهاب | |
|---|---|---|
| مالک | هر شرکت بیمه (روی راهکار یک تأمینکننده) | بیمه مرکزی ایران |
| دامنه | یک شرکت | کل کشور |
| نقش اصلی | تعریف محصول، صدور، خسارت، مالی | ثبت، یکتاسازی، نظارت، استعلام اصالت |
| محصول کجا تعریف میشود؟ | اینجا | خیر |
| دسترسی بیرونی | معمولاً اختصاصی و مذاکرهای با هر شرکت | وبسرویس با مجوز بیمه مرکزی |
پرسشهای باز
- فهرست دقیق وبسرویسهای سنهاب و مسیر رسمی دریافت دسترسی برای یک بازیگر غیربیمهای (کارگزار، سایت مقایسه، استارتاپ اینشورتک) چیست؟
- آیا هسته فناوران اطلاعات خبره API بیرونی مستند دارد یا اتصال بهازای هر شرکت سفارشی است؟
- وضعیت سامانههای مکمل: ثبت بیمهنامه شخص ثالث، سامانه جامع خسارت، سامانه کارگزاران.
- سهم واقعی بازار تأمینکنندگان (تناقض عدد ۶۰٪ و ۹۰٪).